Mekanik mi yoksa kimyasal geri dönüşüm mü? Asıl soru bu değil.

Sektörün tek bir kazanan teknolojiye ihtiyacı yoktur. Doğru atık akışı için doğru işleme ve gerçekten ne kadar malzemenin dolaşıma geri döndüğüne dair dürüst bir değerlendirmeye ihtiyacı vardır.

Plastiklerin geri dönüşümüyle ilgili tartışma genellikle iki teknoloji arasındaki bir yarışma olarak sunulur.

Bir tarafta, mekanik geri dönüşüm daha az enerji kullandığı ve polimerde zaten gömülü olan değeri koruduğu için tek mantıklı seçenek olarak tanımlanır. Diğer tarafta ise kimyasal geri dönüşüm, karışık, çok katmanlı ve kontamine plastik atık sorununu nihayet çözecek teknoloji olarak sunulur.

Her iki iddiada da bir gerçeklik payı vardır. Ancak her polimere ve her atık akışına uygulandığında her ikisi de yanıltıcı olur.

PET, PE, PP, PA, PVC, PS, PUR, PMMA, kompozitler ve laminatlar için eşit derecede uygun tek bir teknoloji yoktur. Ayrıca “plastik atık” adı verilen tek bir genel malzeme de yoktur.

Tanımlı bileşime, kullanım geçmişine, bozunma seviyesine, katkı maddesi içeriğine, neme, kontaminasyona ve yabancı maddelere sahip atık akışları vardır. Bu değişkenler incelendikten sonra ancak sorumlu bir şekilde bir geri dönüşüm yolu seçilebilir.

Öncelikle, terminoloji net olmalıdır

Mekanik geri dönüşüm, polimeri kasıtlı olarak monomerlere ayırmaz. Malzeme ayrılır, parçalanır, yıkanır, ayrıştırılır, kurutulur, filtrelenir, gazı alınır, eritilir, homojenize edilir ve granül haline getirilir veya doğrudan yeni bir ürüne işlenir.

Bu, polimer yapısının tamamen değişmeden kaldığı anlamına gelmez.

Kullanım, yıkama, kurutma ve yeniden işleme sırasında malzeme ısıya, oksijene, neme ve kesmeye maruz kalır. Şu olgular meydana gelebilir:

• Polimer zinciri kırılması,
• Oksidasyon,
• Dallanma,
• Çapraz bağlanma,
• Hidroliz,
• Moleküler ağırlık dağılımında değişiklikler,
• Stabilizatörlerin tükenmesi,
• Uçucu bozunma ürünlerinin oluşumu.

PP'de, zincir kırılması genellikle eriyik akış hızını artırır. PE'de, oksidasyon hem zincir bozunmasına hem de dallanma veya jel oluşumuna neden olabilir. PET ise, eriyik işleme sırasında neme karşı özellikle hassastır çünkü hidroliz, moleküler ağırlığını ve intrinsik viskozitesini düşürür.

Bu nedenle, bir malzemenin “%100 geri dönüştürülmüş” içerdiği ifadesi, tek başına işleme kararlılığı, partiden partiye tutarlılık veya belirli bir uygulamaya uygunluğu hakkında hiçbir bilgi vermez.

Mekanik geri dönüşümün en güçlü avantajı nerede ortaya çıkar?

Mekanik geri dönüşüm, bileşimi kontrol edilebilen nispeten temiz, homojen termoplastik akışlarda en iyi performansı gösterir.

Örnekler şunlardır:

• Ayrı toplama sistemlerinden gelen PET şişeler,
• Kontrollü döngüde dolaşan sandıklar, paletler ve taşıma kapları
• homojen endüstriyel akışlardan elde edilen PE film,
• özel sistemler aracılığıyla toplanan PVC borular ve profiller,
• formülasyonu bilinen endüstriyel atık,
• etkili ayrıştırmadan sonra seçilmiş HDPE ve PP akışları.

Bu durumlarda, polimerde önceden oluşturulan değerin çoğu korunabilir. Malzemeyi daha küçük moleküllere ayırmaya, reaksiyon ürünlerini saflaştırmaya ve tekrar polimerleştirmeye gerek yoktur.

İyi tasarlanmış bir mekanik süreç; optik ayırma, metal ayrımı, yoğunluk ayrımı, yıkama, kurutma, eriyik filtrasyonu, gaz giderme, stabilizasyon, uyumlulaştırma ve partilerin kontrollü karıştırılmasını içerebilir.

Bu nedenle mesele sadece “atıktan tekrar eriyik elde etmek” değildir.

Modern mekanik geri dönüşüm, etkinliği polimerler, katkı maddeleri, reoloji, bozunma ve geri dönüştürülmüş malzemenin hedef uygulaması hakkında bilgiye bağlı olan bir malzeme mühendisliği sürecidir.

Sınırlamaları nerede başlar?

Mekanik geri dönüşümün temel sınırlaması bir cümleyle özetlenebilir:

Bir geri dönüştürülmüş malzemenin kalitesi, hammadde kalitesi ve mevcut arıtma yöntemlerinin izin verdiği seviyeyi aşamaz.

Ana polimer tipine göre yapılan ayrıştırma henüz homojen bir malzeme oluşturmaz. PP olarak etiketlenmiş iki ambalaj farklı kopolimerler, dolgu maddeleri, stabilizatörler, pigmentler ve kaplamalar içerebilir ve çok farklı yaşlanma geçmişlerine sahip olabilir.

Çoğu polimer moleküler düzeyde de birbiriyle karışmaz. Görünüşte benzer olan PE ve PP karışımı bile kararsız bir faz morfolojisi oluşturabilir ve darbe dayanımı, çekme performansı ve uzama özelliklerinde azalma gösterebilir.

Uyumlulaştırıcılar fazlar arasındaki yapışmayı iyileştirebilir, ancak bileşim kontrolünün yerini alamazlar. Bir karışım için işe yarayan bir formülasyon, başka bir karışımda etkisiz olabilir.

Yalnızca eriyik filtreleri de sorunu çözmez. Bir filtre kağıt, alüminyum, ahşap, kum ve diğer katı partikülleri tutabilir. Ancak ikinci bir eriyik polimeri, çözünmüş katkı maddelerini, pigmentleri, göç etmiş maddeleri veya kokuya neden olan tüm bileşikleri gideremez.

Özellikle zorlu akışlar şunlardır:

• çok katmanlı ambalajlar,
• yoğun şekilde renklendirilmiş plastikler,
• gıda kalıntıları ile kontamine olmuş atıklar,
• toprak, su ve organik madde içeren tarımsal filmler,
• alev geciktirici içeren plastikler,
• atık elektrikli ve elektronik ekipman plastikleri
• kompozitler ve çapraz bağlı plastikler,
• kullanım geçmişi bilinmeyen malzemeler,
• gıda ile temas eden uygulamalarda yeniden kullanımı kısıtlayan maddeler içeren atıklar.

Bu, mekanik geri dönüşümün kaçınılmaz olarak downcycling'e yol açacağı anlamına gelmez. Downcycling genellikle yetersiz ayrıştırma, kontrolsüz karışım veya geri dönüştürülmüş malzemenin gereksinimlerini karşılayamayacağı bir uygulamada kullanılması sonucu ortaya çıkar.

Ayrıca, bir plastiğin “artık geri dönüştürülemeyeceği” evrensel bir çevrim sayısı da yoktur. Cevap, polimere, önceki uygulamasına, stabilizasyonuna, neme, sıcaklığa, ergitme işlemi sistemindeki bekleme süresine, kesme şiddetine ve bir sonraki üründen beklenen özelliklere bağlıdır.

Kimyasal geri dönüşüm tek bir teknoloji değildir

Kimyasal geri dönüşüm terimi, temelde farklı mekanizmalara sahip süreçleri kapsar.

Solvoliz

Solvoliz, polimer ile uygun bir kimyasal ortam arasındaki reaksiyonu kullanır. Glikoliz, metanoliz, hidroliz veya aminoliz içerebilir.

Seçici olarak kırılabilen bağlar içeren polimerler için en uygunudur; bunlar arasında PET, PA, PC ve bazı poliüretanlar bulunur.

Potansiyel avantajlardan biri, yüksek saflıkta monomer veya oligomerlerin geri kazanılmasıdır. Bu, her türlü hammaddenin kabul edilebileceği anlamına gelmez. Solvoliz genellikle iyi karakterize edilmiş bir akış gerektirir; katkı maddeleri, metaller, renklendiriciler ve diğer polimerler reaksiyonu, ürün saflaştırmasını ve çözücü veya katalizör geri kazanımını zorlaştırabilir.

Piroliz

Piroliz, polimerleri oksijenin sınırlı olduğu koşullarda yüksek sıcaklıkta ayrıştırır. Yağ, gaz, mum, katı fraksiyonlar ve diğer ürünlerin bir karışımını üretir.

Özellikle mekanik yöntemlerle etkin şekilde geri dönüştürülemeyen PE ve PP karışımları için değerlendirilmektedir.

Bununla birlikte, pirolizin “her plastiği tekrar yağa dönüştürdüğü” şeklinde ifade edilmesi yanlıştır.

PE ve PP, büyük ölçüde rastgele zincir kırılmasıyla karmaşık bir hidrokarbon karışımı oluşturur. PS ve PMMA gibi polimerler ise daha seçici şekilde depolimerize olabilir ve daha yüksek oranda stiren veya metil metakrilat elde edilebilir.

PVC, PET, PA ve poliüretanlar klor, oksijen, azot ve diğer heteroatomları sisteme sokar. Bunlar korozyon, kok oluşumu, yağ kontaminasyonu, ekipman kirlenmesi ve katalizör deaktivasyonuna katkıda bulunabilir.

Buhar krakeri için tasarlanan piroliz yağı genellikle saflaştırma, deklorinasyon, hidro arıtma ve metal giderimi gerektirir. Ayrıca, doğrudan petrokimyasal naftanın yerine kullanılabilecek bir ürün olmadığı için, çok daha büyük miktarda fosil hammadde ile harmanlanması gerekebilir.

Bu nedenle piroliz de ayıklama, hammadde hazırlığı ve tanımlı bir giriş spesifikasyonu gerektirir.

Gazlaştırma

Gazlaştırma, malzemeyi çok daha fazla parçalayarak, esas olarak karbon monoksit ve hidrojenden oluşan sentez gazı üretir.

Teknoloji, seçici depolimerizasyona göre daha çeşitli akışlara tolerans gösterebilir, ancak çok yüksek sıcaklıklar, büyük tesisler ve ileri düzey gaz temizleme gerektirir.

Eğer sentez gazı yakılırsa, sonuç kapalı bir malzeme döngüsü yerine enerji geri kazanımı olur. Yalnızca yeni kimyasallara ve polimerlere dönüştürülmesi, malzeme geri dönüşümünün bir parçası olabilir.

Çözücü bazlı çözündürme

Çözündürme işlemleri bazen pazarlama amacıyla kimyasal geri dönüşüm altında gruplandırılır, ancak bunları çözücü bazlı fiziksel geri dönüşüm olarak ayırmak daha doğrudur.

Polimer çözülür, bazı katkı maddeleri ve diğer bileşenlerden ayrılır ve ardından çökeltilir. Kimyasal yapısının mutlaka parçalanması gerekmez.

Yöntem, seçilmiş laminatlar ve kirlenmiş polimerler için faydalı olabilir, ancak verimli çözücü geri kazanımı, emisyon kontrolü ve titiz bir enerji dengesi gerektirir.

Merkezi soru: gerçek geri dönüşüm ürünü nedir?

Kimyasal geri dönüşümde, üç çok farklı değer kolayca karıştırılabilir

• dönüşümden hemen sonra elde edilen sıvı veya gaz verimi,
• bir petrokimya tesisine teslim edilen ürün miktarı,
• sonunda yeni bir polimer üretiminde kullanılan malzeme miktarı.

Bu rakamlar birbirinin yerine kullanılamaz.

Bir ton atıktan yağ, gaz, mum, katı ve kalıntı elde edilirse, tüm çıktı plastik üretimi için yeni hammadde olarak tanımlanamaz. Gazın bir kısmı prosesi ısıtmak için kullanılabilir. Yağın bir kısmı yakıt havuzuna girebilir. Karbonun bir kısmı kalıntılarda, kokta veya yan ürünlerde kalır.

Döngüsel ekonomi açısından belirleyici değer, yalnızca ara ürün verimi değildir. Nihayetinde yeni bir malzemenin parçası haline gelen atık kaynaklı karbon oranıdır.

AB Atık Çerçeve Direktifi, enerji geri kazanımı ve yakıta yeniden işlenmeyi geri dönüşüm tanımının dışında açıkça bırakır. Bu ayrım esastır.

Kütle dengesi muhasebesi gereklidir, ancak malzeme dengesinin yerini alamaz

Büyük petrokimya tesislerinde, kimyasal olarak geri dönüştürülmüş hammadde genellikle fosil hammadde ile karıştırılır. Son üründeki hangi moleküllerin atıktan geldiğini belirlemek imkansız hale gelir.

Bu nedenle, kütle dengesi muhasebesi, üretimin tanımlanmış bir payının geri dönüştürülmüş hammaddeye atfedilmesi için kontrollü bir yöntem olarak kullanılır.

Haziran 2026'da Avrupa Komisyonu, tek kullanımlık içecek şişelerinde geri dönüştürülmüş plastik içeriğinin hesaplanmasına ilişkin 2026/1425 sayılı Kararı kabul etti. Kurallar, ek geri dönüşüm yöntemleri için kütle dengesi muhasebesine izin verir, ancak önemli güvenlik önlemleri getirir:

• yakıtlar ve kayıplar için tahsis faktörü sıfırdır,
• malzeme yalnızca teknik olarak mümkün bir kimyasal yol mevcutsa atfedilebilir,
• muhasebe, tesis bazında gerçekleştirilir,
• muhasebe dönemi üç ayı aşamaz,
• negatif malzeme dengesi izin verilmez
• veriler ve muhasebe sistemi doğrulamaya tabidir.

Bu önemli bir gelişme, ancak Kararın kapsamı doğru şekilde tanımlanmalıdır. Karar, tek kullanımlık içecek şişelerinde geri dönüştürülmüş içeriğin hesaplanmasını ilgilendirir. Her kimyasal geri dönüşüm iddiasının otomatik olarak onaylanması anlamına gelmez.

Kütle dengesi, akışları kontrol etmek ve payları tahsis etmek için kullanılan bir tedarik zinciri yöntemidir. Belirli bir üründeki her molekülün fiziksel olarak atıktan geldiğini kanıtlamaz.

Hangi teknoloji daha düşük çevresel etkiye sahiptir?

Mekanik geri dönüşüm genellikle daha az enerji kullanır çünkü polimer yapısını korur ve daha az dönüşüm aşaması gerektirir.

Ancak bu sonucun her duruma otomatik olarak uygulanmaması gerekir.

Gerçek geri dönüşüm senaryolarını karşılaştıran bir JRC raporu, sonucun atık akışına ve geri kazanılan ürünün uygulamasına ne kadar bağlı olduğunu göstermektedir.

Bir ton ayrıştırılmış PET ambalaj atığı için, modellenen net iklim tasarrufu yaklaşık olarak:

• Mekanik geri dönüşüm için 1.933 kg CO₂e,
• Kısmi glikoliz için 1.711 kg CO₂e,
• Enerji geri kazanımı ise yaklaşık 1.241 kg CO₂e net yük oluşturdu.

Bu rakamlar her PET tesisi için evrensel faktörler değildir. Sonuçlar; verim, enerji tüketimi, kimyasal girdiler, kalıntı arıtımı ve geri dönüştürülmüş çıktının ikame ettiği birincil malzemenin türü ve oranına bağlıdır.

Sıralama diğer polimerler için değişebilir. PS için, seçici stiren geri kazanımı, sınırlı bir şekilde birincil PS'nin yerini alabilen mekanik olarak geri dönüştürülmüş bir malzemenin üretiminden daha iyi sonuç verebilir. Karışık poliolefin filmler için ise, pirolizin görünen avantajı, yüksek enerji tüketimi, yağ yükseltme ve çıktının yakıta giden payı dahil edildiğinde ortadan kalkabilir.

Bu nedenle, herhangi bir güvenilir karşılaştırma şunları belirlemelidir:

• teknolojilerin aynı atık akışını işleyip işlemediği,
• sistem sınırlarının eşdeğer olup olmadığı,
• ayırma ve hammadde hazırlığının dahil edilip edilmediği,
• gerçek malzeme verimi,
• çıktının ne kadarının birincil hammaddeyi ikame ettiği,
• gaz, mum, katı ve reddedilenlerin akıbeti,
• enerji, hidrojen, çözücüler ve katalizörlerin tüketimi,
• ürün kalitesinin dahil edilip edilmediği,
• fonksiyonel birimin bir ton atık mı, bir ton ürün mü yoksa tanımlı bir malzeme fonksiyonu mu olduğu,

Bu bilgi olmadan, bir teknolojinin “daha yeşil” olduğu iddiası esasen bir pazarlama ifadesidir.

Mekanik ve kimyasal geri dönüşüm birlikte nasıl çalışabilir?

En rasyonel sistem, kademeli (kaskad) bir sistemdir.

1. Homojen akışlar mekanik geri dönüşüme yönlendirilmelidir

Bir malzeme gerekli özelliklerini koruyarak temizlenip yeniden kullanılabiliyorsa, onu monomerlere veya hidrokarbonlara ayırmak, zaten yaratılmış olan değeri gereksiz yere yok etmek olur.

2. Mekanik geri dönüşüm gelişmeye devam etmelidir

Daha iyi ayırma, kompozisyonel izlenebilirlik, stabilizasyon, gaz giderme, koku giderme, uyumlulaştırma, saflaştırma ve kalite kontrolüne ihtiyacımız var.

Dijital ürün pasaportları ve polimerler, yapıştırıcılar, bariyer katmanları, pigmentler ve katkı maddeleri hakkında daha doğru bilgiler de giderek daha önemli hale gelecektir.

3. Seçici çözündürme, polimeri yok etmeden seçilmiş malzemeleri saflaştırabilir

Bu, mekanik yöntemlerle yeterince temizlenemeyen ancak monomerlere ayrıştırılması gerekmeyen akışlar için ara bir yoldur.

4. Depolimerizasyon, polimerin kimyası bunu desteklediğinde kullanılmalıdır

PET, PA, PC, PMMA, PS ve seçilmiş poliüretanlar PE ve PP ile aynı şekilde işlenmemelidir. Her polimer ailesi için reaksiyon kimyası, seçicilik, saflaştırma ve geri kazanım ekonomisinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

5. Piroliz, seçilmiş artık fraksiyonları işlemeli, en iyi hammadde için rekabet etmemelidir

En güçlü gerekçesi, özellikle uygun şekilde hazırlanmış karışık poliolefin akışları olmak üzere, mekanik geri dönüşümde etkin şekilde kullanılamayan atıkları işlemesidir.

Bir piroliz tesisi, mekanik geri dönüşüm yoluyla geri kazandırılabilecek temiz, homojen PE veya PP tüketmeye başlarsa, artık sistemi tamamlayıcı olmaktan çıkar. En değerli hammaddesi için rekabet etmeye başlar.

6. Reddedilen malzemeler de kalite kontrolü gerektirir

Ayıklama veya mekanik geri dönüşümden çıkan bir reddedilen malzeme, otomatik olarak kimyasal geri dönüşüm için uygun bir hammadde değildir. Aşırı miktarda PVC, PET, PA, metal, nem, kağıt, cam, dolgu maddeleri ve organik kalıntılar içerebilir.

Kimyasal geri dönüşüm tesisi de bir giriş spesifikasyonuna ihtiyaç duyar.

Herhangi bir geri dönüşüm teknolojisi tedarikçisine sorulacak yedi soru

• Hammadde tam olarak hangi bileşime ve kontaminasyon seviyesine sahip olabilir?
• Yeni polimer üretimine uygun ürün verimi nedir, toplam sıvı, gaz veya granül verimi değil?
• Hangi oranda yakıt, proses gazı, kalıntı, atık su veya reddedilen malzeme olarak son buluyor?
• Sunulan maliyet ve emisyon dengesinden hangi hammadde hazırlık aşamaları hariç tutuldu?
• Süreç, atık başına ton başına ne kadar enerji, su, hidrojen, çözücü, katalizör ve diğer kimyasalları tüketiyor?
• Sürecin çıktısı gerçekte hangi birincil hammaddeyi ve hangi ikame oranında değiştirebilir?
• Sonuçlar sürekli çalışan bir endüstriyel tesisten mi, yoksa bir laboratuvar veya gösterim sürecinden mi elde ediliyor?

Ancak bu sorular yanıtlandıktan sonra, karşımızda bir endüstriyel teknoloji mi yoksa sadece cazip bir süreç diyagramı mı olduğunu belirleyebiliriz.

Bir teknoloji savaşına ihtiyacımız yok

JRC modeline göre 2022 yılında AB'de plastiklerin ortalama ömrünü tamamlamış geri dönüşüm oranı yalnızca %19,6 idi. Mekanik geri dönüşüm baskındı, kimyasal geri dönüşümün katkısı ise ihmal edilebilir düzeyde kaldı.

Bu, yalnızca mekanik geri dönüşümün döngüyü kapatmadığını göstermektedir. Bunun kimyasal geri dönüşümle değiştirilmesi gerektiğini kanıtlamaz.

Mekanik geri dönüşüm, malzemeyi koruduğu ve istenen kalitede çıktı ürettiği sürece ilk tercih olarak kalmalıdır. Kimyasal geri dönüşüm ise, yalnızca işlenmesi daha kolay olduğu için temiz akışları yönlendirmek yerine, geri kazanılabilecek atık yelpazesini genişletmelidir.

Avrupa Komisyonu bu ilkeyi 2026 tarihli Kararında açıkça ifade etmiştir: kimyasal geri dönüşüm, genellikle yeterli kalite ve teknik performansa sahip geri dönüştürülmüş çıktılar sağladığında çevresel olarak tercih edilen mekanik geri dönüşümü tamamlamalıdır.

Bu nedenle doğru soru şu değildir: mekanik mi, kimyasal geri dönüşüm mü?

En yüksek malzeme değerini nasıl koruyabilir, en az enerjiyi nasıl kullanabilir ve karbonun en küçük kısmını yakıtlara, emisyonlara ve atığa nasıl yönlendirebiliriz?

Ancak o zaman gerçekten döngüsel bir plastik ekonomisinden söz edebiliriz.

Kaynakça

1. Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi, Amadei A., Venturelli S., Manfredi S., AB-27'de Plastik Malzeme Akışları ve Bunların Çevresel Etkileri. Avrupa Plastik Değer Zincirinin Ortaya Çıkarılması, 2025.
2. Garcia-Gutierrez P. ve diğ., Ortak Araştırma Merkezi, Plastik Atık Geri Dönüşümünün Çevresel ve Ekonomik Değerlendirmesi, 2023.
3. Avrupa Komisyonu, Tek Kullanımlık İçecek Şişelerinde Geri Dönüştürülmüş Plastik İçeriğinin Hesaplanmasına İlişkin (AB) 2026/1425 Sayılı Uygulama Kararı, 30 Haziran 2026.
4. Avrupa Birliği, Atık Hakkında 2008/98/AT Sayılı Direktif, konsolide metin.
5. Avrupa Birliği, Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Hakkında (AB) 2025/40 Sayılı Tüzük.
6. Schyns Z.O.G., Shaver M.P., Ambalaj Plastikleri Mekanik Geri Dönüşümü: Bir Derleme, 2021.
7. Uekert T. ve diğ., Yaygın Plastikler İçin Kapalı Döngü Geri Dönüşüm Teknolojilerinin Teknik, Ekonomik ve Çevresel Karşılaştırması, 2023.
8. Jeswani H.K. ve diğ., Karışık Plastik Atıkların Piroliz Yoluyla Kimyasal Geri Dönüşümünün Yaşam Döngüsü Çevresel Etkileri, 2021.
9. Klotz M. ve diğ., Sürdürülebilir Döngüsel Plastik Ekonomisinde Kimyasal ve Solvent Bazlı Geri Dönüşümün Rolü, 2024.
10. Schade A. ve diğ., Plastik Atık Geri Dönüşümü: Kimyasal Geri Dönüşüm Perspektifi, 2024.

Bu makalenin orijinal versiyonu İngilizce'dir. Diğer tüm dil versiyonları otomatik çeviri ile oluşturulmuştur. Herhangi bir tutarsızlık durumunda, lütfen orijinal İngilizce metne başvurunuz.

Plastik geri dönüşümü, mekanik geri dönüşüm, kimyasal geri dönüşüm, polimer geri dönüşümü, döngüsel ekonomi, plastik atık, geri dönüşüm teknolojileri, piroliz, depolimerizasyon, solvoliz, kütle dengesi, plastik işleme,